“Thuốc lá không chỉ gây ra nhiều bệnh nguy hiểm và hàng triệu ca tử vong mỗi năm, mà còn đang trở thành “cái bẫy” tinh vi nhắm vào giới trẻ thông qua thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine mới. Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5/2026, Tổ chức Y tế Thế giới kêu gọi cộng đồng “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”, nhằm bảo vệ thanh thiếu niên trước những chiến lược tiếp thị đầy nguy hiểm của ngành công nghiệp thuốc lá.
Thuốc lá – hiểm họa sức khỏe toàn cầu
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sử dụng thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, trong đó có khoảng 1,6 triệu người chết do hút thuốc thụ động. Đáng lo ngại, trẻ em và thanh thiếu niên đang trở thành nhóm đối tượng bị tác động mạnh nhất bởi các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Khói thuốc lá chứa khoảng 7.000 chất hóa học độc hại, trong đó có ít nhất 69 chất gây ung thư. Nicotine – thành phần gây nghiện chính trong thuốc lá – được đánh giá có mức độ gây nghiện mạnh tương tự heroin và cocaine. Ngoài tác động lên hệ thần kinh, thuốc lá còn là nguyên nhân gây ra hàng loạt bệnh nguy hiểm như ung thư phổi, ung thư thanh quản, bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều bệnh lý hô hấp khác.
Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Không chỉ gây tổn hại sức khỏe, thuốc lá còn tạo gánh nặng lớn về kinh tế và môi trường, với tổng thiệt hại ước tính lên tới hơn 2% GDP mỗi năm.
Thuốc lá điện tử – “vỏ bọc công nghệ” đầy nguy hiểm
Những năm gần đây, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng xuất hiện ngày càng phổ biến trong giới trẻ với mẫu mã hiện đại, nhiều hương vị hấp dẫn như trái cây, bạc hà, kẹo ngọt… tạo cảm giác “thời thượng” và “ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống”. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khẳng định đây là nhận thức sai lầm nguy hiểm.
WHO cảnh báo không có bất kỳ sản phẩm chứa nicotine nào là an toàn cho sức khỏe. Các sản phẩm thuốc lá điện tử vẫn chứa nicotine gây nghiện mạnh cùng hàng loạt hóa chất độc hại, kim loại nặng và các hợp chất có nguy cơ gây ung thư.
Đặc biệt, nicotine ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ ở thanh thiếu niên, làm suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung, học tập và kiểm soát hành vi; đồng thời làm gia tăng nguy cơ rối loạn tâm thần, nghiện các chất kích thích khác và nhiều hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe.
Không chỉ vậy, thuốc lá điện tử còn tiềm ẩn nguy cơ gây ngộ độc cấp tính, tổn thương phổi nghiêm trọng, cháy nổ thiết bị và bị lợi dụng để pha trộn ma túy tổng hợp. Đây là vấn đề đang được nhiều quốc gia trên thế giới đặc biệt quan tâm và siết chặt quản lý.
Thanh thiếu niên đang trở thành mục tiêu của ngành công nghiệp thuốc lá
Theo WHO, các tập đoàn thuốc lá đang sử dụng nhiều chiến thuật tiếp thị tinh vi nhằm lôi kéo giới trẻ, từ thiết kế bao bì bắt mắt, quảng cáo trên nền tảng số đến sử dụng hình ảnh công nghệ hiện đại để đánh lừa nhận thức người dùng.
Hiện nay, trên thế giới có ít nhất 40 triệu trẻ em từ 13-15 tuổi đang sử dụng các sản phẩm thuốc lá; trong đó có khoảng 15 triệu em sử dụng thuốc lá điện tử. Trẻ em có nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử cao gấp 9 lần so với người lớn.
Tại Việt Nam, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang gia tăng đáng báo động. Nếu năm 2019 tỷ lệ sử dụng ở nhóm tuổi 13-17 là 2,6% thì đến năm 2023 đã tăng lên 8,1% tại nhiều địa phương khảo sát.
Chung tay xây dựng môi trường không khói thuốc
Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026, mỗi người dân cần nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá; nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine mới; đồng thời tích cực tuyên truyền, vận động người thân, gia đình và cộng đồng cùng tham gia xây dựng môi trường sống không khói thuốc.
Các cơ quan, đơn vị, trường học, cơ sở y tế, nơi công cộng cần tăng cường thực hiện nghiêm các quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá; đẩy mạnh tuyên truyền trong thanh thiếu niên, học sinh nhằm ngăn chặn nguy cơ nghiện nicotine từ sớm.
Bảo vệ thế hệ trẻ trước hiểm họa thuốc lá không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi hành động hôm nay sẽ góp phần xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, văn minh và tương lai không khói thuốc./.
Thanh Thúy